‘Cymru mewn 100 gwrthrych’

Mae’r llyfr Cymru mewn 100 gwrthrych yn adrodd sawl hanes am Gymru.

Man cychwyn pob hanes yw gwrthrych sydd i’w weld rywle yng Nghymru ac sydd ar agor i’r cyhoedd – mewn amgueddfa, archifdy, llyfrgell neu yn yr awyr agored. Gall edrych ar wrthrychau, a meddwl amdanynt, fod yn ffordd fywiocach o fynd i afael â hanes na gwrando ar ddarlithydd neu ddarllen llyfr hanes arferol.

Dewiswyd y gwrthrychau oherwydd eu hamrywiaeth. Bydd rhai’n gyfarwydd, eraill yn anhysbys. Dônt o bob cyfnod o hanes a chynhanes Cymru. Fe’u crëwyd ym mhob cwr o’r wlad. Tynnir llawer ohonynt o’r casgliadau cenedlaethol, Amgueddfa Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ond daw eraill o sefydliadau lleol ar draws Cymru. Mae pob math o ddeunydd yma, gan gynnwys offer ac arfau, paentiadau a cherfluniau, tlysau a dillad, tecstilau a chelfi, darnau arian a phapurau punnoedd, cofebion a delweddau, mapiau a phlaniau, llawysgrifau a llyfrau, recordiau ac offerynnau cerdd, crochenwaith a llestri, lluniau a phosteri, teganau a doliau, baneri a bathodynnau.

Ymhlith y gwrthrychau yw:

  • pen byrllysg seremonïol o’r oes Neolithig o Faesmor
  • cwpan pren Nanteos, yn gysylltiedig ag Abaty Ystrad Fflur
  • murlun canoloesol o Angau a’r Dyn Ifanc o Eglwys Llancarfan
  • pamffled Cymraeg gwrthgaethwasiaeth o 1792
  • tri phistol yn eiddo i’r arweinydd Siartaidd John Frost
  • cap rhyngwladol a enillwyd gan y seren bêl-droed gynnar Billy Meredith
  • bathodynnau o streic y glowyr yn 1984-85


Rolant Dafis a dynnodd y lluniau trawiadol yn y llyfr, ac Andrew Green fu’n gyfrifol am y testunau a’r cyflwyniad. Ar gefn y gyfrol mae map a rhestr o’r sefydliadau, a mynegai llawn.

Andrew Green
Cymru mewn 100 gwrthrych
Ffotograffau gan Rolant Dafis
Llandysul: Gomer, 2018
222 tudalen
ISBN 978 1 78562 144 4
£19.99