Category: cymraeg
-
Meinciau coffa
Os ewch chi am dro ar hyd Llwybr yr Arfordir tua’r Mwmbwls o’r gorllewin, oni bai eich bod chi wedi codi yn y bore bach, dych chi’n rhwym o gwrdd â llawer o bobl – cerddwyr (hamddenol a phellter hir), rhedwyr, syrffwyr ac eraill. Hynny yw, pobl fyw. Ond byddwch chi hefyd yn pasio heibio…
-
Mae Sion Trefor yn pendwmpian
Mae gwedd y dyn hwn yn fy atgoffa o Wncl Jack, yn ei hen dŷ yn Howden, Swydd Efrog ddwyreiniol, nôl yn y 1960au. Wedi i’n mam-gu glirio’r ford ar ôl pryd mawr canol dydd a dianc i’r gegin, dyma ein tad a’i frawd yn encilio i stafell dawel yng nghefn y tŷ i orweddian…
-
Tywyswyr iaith
Yn hwyr yn y ddeunawfed ganrif tyfodd proffesiwn newydd yng Nghymru. Ei swyddogaeth oedd gwasanaethu’r ffrwd o foneddigion, y rhan fwyaf ohonynt o Loegr, a ddymunai ddringo mynyddoedd y gogledd. Tywyswyr oedd y rhain. Eu tasg oedd arwain yr ymwelwyr ar hyd y llwybrau, eu hatal rhag syrthio ar greigiau, gofalu am eu hanghenion corfforol…
-
Tri aderyn gaeafol
1 Dryw Codi’n raddol y mae’r llwybr o’r traeth. A finnau yng nghanol fy negawd olaf o dringo’r llethr yn fy sgidiau rhedeg, bron ar unwaith bydda i’n ymladd am wynt, cyn bod y llwybr yn mynd yn fwy gwastad a rhoi digon o nerth imi allu wynebu’r grisiau serth tuag at ben Trwyn y…
-
Agor y Storfa
Ar ddechrau mis Rhagfyr digwyddodd rhywbeth rhagorol yn Abertawe. Mae trigolion y ddinas wedi hen arfer disgwyl clywed newyddion o fath gwahanol. Dirywiad, wedi’r cwbl, fu ei hanes ers blynyddoedd maith – ei economi yn methu, pob corff cyhoeddus bron yn dioddef o hyd, anghydraddoldeb yn dwysau yn ei gymdeithas, y ddwy brifysgol yn colli…
-
Aber, prifddinas llên
Ar 31 Hydref cyhoeddodd UNESCO fod Aberystwyth/Ceredigion wedi ennill statws ‘dinas llenyddiaeth’, gan ymuno â rhai cannoedd o leoliadau eraill ledled y byd a gydnabyddir am eu ‘ymrwymiad i ddiwydiannau creadigol a bywyd diwylliannol’. (Does dim ‘dinas’ gonfensiynol yn yr ardal, wrth gwrs, ond mae’n bosib dadlau bod Aberystwyth yn rhyw fath o ‘ddinas-wladwriaeth’, fel…
-
Haf 1975: adeilad newydd, gyrfa newydd
Ym mis Medi bûm ym Mhrifysgol Caerdydd ar gyfer dathliad pen-blwydd – hanner can mlynedd ers agor Llyfrgell y Celfyddydau ac Astudiaethau Cymdeithasol (ASSL). Dathliad arbennig i mi, achos dyna le dechreuais i ar fy swydd broffesiynol gyntaf – yn syth ar ôl i’r drysau agor yn yr adeilad newydd hwnnw. (Doedd y dodrefn heb…
-
Bye bye, Brinley
Doedd y newyddion am farwolaeth Brinley ar 3 Awst ddim yn syndod – roedd yn 96 mlwydd oedd ac yn fregus yn dilyn strôc – ond daeth ton o dristwch mawr drosto i, o feddwl yn ôl dros y blynyddoedd o’n cyfeillgarwch. Aeth fy meddwl yn ôl yn syth i’r diwrnod cyntaf welais Brinley, yn…
-
Dawn dweud
Bu tipyn o sôn yn y wasg yn ddiweddar am sgiliau ‘dawn dweud’ neu ‘medrau llafar’, neu ‘oracy’, i ddefnyddio’r gair Saesneg anhardd – y gallu i fynegi eich hun mewn ffordd rugl a gramadegol, ac i wrando ar yr hyn mae pob eraill yn ei ddweud wrthych chi. Yn 2024 cyhoeddodd comisiwn annibynnol ar…
-
Cerddwyr coll: Seosamh Mac Grianna a Hamish Fulton
Profiad cyffredin ond anochel, on’d yw e? Yn syth ar ôl ichi gyhoedd llyfr, dych chi’n dod o hyd i themâu neu bobl fyddai wedi bod ynddo, heb amheuaeth, pe baech chi wedi clywed amdanyn nhw’n gynt. Dyna a ddigwyddodd yn ddiweddar ar ôl imi ddarganfod gwaith gan y llenor o Iwerddon, Seosamh Mac Grianna,…