cymraeg

Ar ôl Abertawe, beth?

June 9, 2023 2 Comments
Ar ôl Abertawe, beth?

Dan yr haul llachar a’r awyr glas daeth miloedd o bobl, o ardal Abertawe ac o bob rhan o Gymru, ynghyd yn Wind Street ddiwedd y bore ar 20 Mai, dan adain y faner Yes Cymru, i alw am annibyniaeth.  Symudodd bandiau, baneri a llu o hetiau coch a melyn ar hyd y strydoedd gwag, […]

Continue Reading »

Llythyr o Iwerddon

May 12, 2023 2 Comments
Llythyr o Iwerddon

Fel y weriniaeth agosaf i Gymru, Iwerddon yw’r hafan amlwg rhag y panto brenhinol, a dihangfa dros dro o’r wlad lle ‘does dim byd yn gweithio dim mwy’.  Nod arall inni oedd cael teithio’n araf ac ysgafn, gan groesi’r môr ar y fferi o Abergwaun heb gar, ac wedyn mynd o le i le ar […]

Continue Reading »

Sioe Dicw a Jerry

April 7, 2023 0 Comments
Sioe Dicw a Jerry

Yn ei cholofn yn Barn yn ddiweddar tynnodd Catrin Evans ein sylw at y rhaglenni radio hynny sy’n trafod pynciau diwylliannol sylweddol trwy gyfrwng sgwrs neu ddialog.  Ei hesiamplau yw In our time gyda Melvyn Bragg ar Radio 4 a rhaglen Dei Tomos ar nos Sul ar Radio Cymru.  Mae gan y rhaglenni hyn y […]

Continue Reading »

Watcyn Wyn a’r ‘Welsh Note’

October 14, 2022 0 Comments
Watcyn Wyn a’r ‘Welsh Note’

Pedair brawddeg sy gan Wicipedia i’w ddweud am Watkyn Hezekiah Williams.  Ond yn ei ddydd roedd ‘Watcyn Wyn’ yn adnabyddus iawn fel bardd, ac fel sefydlwr ysgol nodedig, Ysgol Gwynfryn, Rhydaman.   Dim ond arbenigwyr, siŵr o fod, sy’n darllen ei farddoniaeth, er bod o leiaf un o’i emynau, ‘Rwy’n gweld o bell y dydd yn […]

Continue Reading »

‘Rhyngom’ gan Sioned Erin Hughes

September 9, 2022 2 Comments
‘Rhyngom’ gan Sioned Erin Hughes

Pan enillodd Sioned Erin Hughes y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Tregaron ym mis Awst am ei chasgliad o straeon byrion Rhyngom, roedd yr ymateb gan ddarllenwyr yn gynnes ac yn frwd.  A dim syndod, achos bod y llyfr yn dod â llais newydd, hollol ffres a chyffrous i ffuglen Gymraeg gyfoes. Teitl cywir a […]

Continue Reading »

R.J. Derfel ar lyfrgelloedd

July 29, 2022 0 Comments
R.J. Derfel ar lyfrgelloedd

Cofir R.J. Derfel heddiw yn bennaf fel y dyn a fathodd y term ‘Brad y Llyfrau Gleision’, teitl ei ddrama a gyhoeddwyd yn 1854, saith mlynedd ar ôl yr adroddiad drwg-enwog gan y llywodraeth ar gyflwr addysg yng Nghymru.  Ond dylen ni ei gofio hefyd fel un o’r rhai cynharaf i ysgrifennu am sosialaeth trwy […]

Continue Reading »

Tlodi, nawr a ddoe

June 17, 2022 0 Comments
Tlodi, nawr a ddoe

Beth yw tlodi?  Am flynyddoedd bellach fe’i diffinnir yn y wlad hon fel ‘tlodi cymharol’.  Hynny yw, dych chi’n dlawd os ydych chi’n derbyn incwm sy’n 60% yn is nag incwm cyfartal pobl eich cymuned.  Dyw hi ddim yn syndod clywed fod tlodi o’r math hwn yn cynyddu ers blynyddoedd, wrth i anghyfartaledd godi, a […]

Continue Reading »

Trais yn y pentra

May 20, 2022 0 Comments
Trais yn y pentra

Yn gynnar yn Afal drwg Adda, hunangofiant Caradog Prichard, daw brawddeg sy’n codi ael y darllenydd: Hyd yma [canfod ei fam yn mynd yn ffwndrus] yr oeddwn yn eofn a hunan hyderus, yn ymladdwr ffyrnig ac wedi ennill enw fel tipyn o fwli yn yr ysgol ac ymhlith hogiau’r ardal. Yn ôl pob sôn, cymeriad […]

Continue Reading »

Y Lôn Goed a’r beirdd

April 22, 2022 7 Comments
Y Lôn Goed a’r beirdd

Rhodfa lydan â dwy linell o dderw a ffawydd oedd y Lôn Goed, a dim mwy na hynny, i ddechrau. Enw yn unig oedd y Lôn imi tan y ddiweddar, pan ddarllenais gyfrol ddifyr Rhys Mwyn, Real Gwynedd, a darganfod mai lleoliad go iawn yw hi.  Ac yn wir, lleoliad hanesyddol.  Fe’i lluniwyd gan John […]

Continue Reading »

Rhwng dau fae

March 17, 2022 3 Comments
Rhwng dau fae

1 Concrit Llwybr newydd sbon, ei wynebau goncrit yn sgleinio wedi’r glaw.  Aeth y peiriannau mawr a’u dannedd rhwygol wythnos yn ôl.  Clwyf yn ymagor ar yr allt.  Cerrig drylliedig a thalpiau mawr o fwd ar chwâl, yn ddi-hid, ar y naill ochr a’r llall.  Faint o amser cyn bydd glesni’n dechrau ail-feddiannu’r llethr?  Sbel […]

Continue Reading »